Văn hóa - Thể thao » Di sản văn hóa

Tồn tại đã hơn 600 năm, trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, sự khắc nghiệt của thiên nhiên, thế nhưng Thành nhà Hồ vẫn còn khá nguyên vẹn. Toà thành được xây dựng bằng những phiến đá nặng hàng chục tấn xếp chồng lên nhau được xem là một công trình “vô tiền khoáng hậu” trong lịch sử xây dựng kiến trúc thành quách Việt Nam và thế giới.

Thành xây trong vòng 3 tháng

Di sản Văn hoá thế giới Thành nhà Hồ nằm trên địa phận hai xã Vĩnh Tiến và Vĩnh Long của huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hoá. Thành được Hồ Quý Ly xây dựng năm 1397, đời vua Trần Thuận Tông (1388 - 1398), Thành nhà Hồ còn có tên gọi khác là Thành Tây Đô, hay Thành An Tôn, gồm: La thành, Hào thành và Hoàng thành. La thành là vòng ngoài cùng, chu vi khoảng 4km. Hào thành được đào bao quanh bốn phía ngoài nội thành, cách chân thành theo các hướng khoảng 50m.

Hoàng Thành là kiến trúc quy mô, độc đáo nhất, thành được xây dựng trên bình đồ có hình gần vuông. Chiều Bắc - Nam dài 870,5m, chiều Đông - Tây dài 883,5m. Thành có 4 cổng là các cổng Tiền - Hậu - Tả - Hữu, các cổng này được xây dựng bằng đá theo kiến trúc hình mái vòm. Quy mô nhất là cổng Tiền (cổng phía Nam) có ba cửa, cửa giữa rộng 5,82m, cao 5,75m, hai cửa bên rộng 5,45m, cao 5,35m. Ba cổng còn lại chỉ có một cửa. Bao quanh thành là những bức tường thành cao trung bình 5 - 6m, chỗ cao nhất cao 10m. Tường thành được xây dựng bằng những phiến đá vôi màu xanh, được đục đẽo tinh xảo, vuông vức, xếp chồng khít lên nhau mà không cần chất kết dính vẫn đảm bảo độ bền vững. Các phiến đá dài trung bình 1,5m, có tấm dài tới 6m, trọng lượng ước nặng 24 tấn, ước tính để xây dựng Thành nhà Hồ đã phải sử dụng khoảng 20 nghìn m3 và gần 100 nghìn m3 đất.

Đến Thành nhà Hồ ngắm nhìn các cổng thành, bức tường thành chúng tôi thực sự choáng ngợp trước sự hoành tráng, quy mô và kỳ vĩ của toà thành. Hiện tại, các cổng, tường thành khá nguyên vẹn. Theo các tư liệu lịch sử thành được Hồ Quý Ly xây dựng trong vòng 3 tháng, từ tháng Giêng đến tháng Ba năm 1397. Theo sử sách trong thành còn rất nhiều công trình được xây dựng, như: điện Hoàng Nguyên, cung Diên Thọ (chỗ ở của Hồ Quý Ly), Đông cung, tây Thái Miếu, đông Thái Miếu, núi Thọ Kỳ, Dục Tượng... Ngoài ra, ở xung quanh Hoàng thành còn nhiều quần thể di tích khác gắn liền với sự phát triển của triều đại nhà Hồ trong lịch sử như: đàn tế Nam Giao, giếng Vua, đền thờ nàng Bình Khương...

Rồng đá mất đầu được chạm khắc tinh xảo tìm thấy ở Thành nhà Hồ.

Du khách đến với Thành nhà Hồ ngoài được ngắm cảnh thành quách độc đáo, hoành tráng còn được chiêm ngưỡng hàng ngàn hiện vật liên quan đến triều đại Nhà Hồ như: những viên gạch nung, ngói nung đầu đao, đầu rồng, bi đá, con lăn… với nhiều hoa văn tinh xảo dùng để trang trí, xây dựng thành. Các loại vũ khí như: đạn đá, chông sắt bốn cạnh, mũi dao, mũi tên, đinh thuyền và nhiều hiện vật đồ gốm, sứ tinh xảo. Các hiện vật này đang được trưng bày tại Trung tâm Bảo tồn di sản Thành nhà Hồ (thuộc Sở VHTT&DL Thanh Hóa) ở xã Vĩnh Tiến, huyện Vĩnh Lộc

Kiến trúc xây dựng độc đáo

Ngày 27/6/2011, tại kỳ họp thứ 35 của UNESCO tại Paris (Pháp), cùng với các di sản văn hóa và thiên nhiên có giá trị nổi bật của 40 quốc gia như Bờ biển Ningaloo (Australia); Vườn quốc gia Pendjari (Benin); Vườn quốc gia Wudalianchi (Trung Quốc); Rừng sồi cổ của Đức - Ukraine; Hẻm núi miền Tây (Ấn Độ); Khu bảo tồn Harra (Iran); Đảo Ogasawara (Nhật Bản)... Thành nhà Hồ của Việt Nam đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. Đây là di sản văn hóa và di sản thiên nhiên thứ 7 của Việt Nam được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới chưa kể các di sản phi vật thể.

Theo UNESCO, với một hệ thống thao tác kỹ thuật thủ công liên hoàn như khai thác đá, gia công đá, vận chuyển các khối đá nặng từ 10 - 26 tấn, xử lý móng nền đá, nâng các khối đá lớn lên độ cao trên 10m vừa đảm bảo được công năng kiến trúc vừa đáp ứng yêu cầu mỹ thuật cần thiết của một đô thành, kỹ thuật xây dựng thành công các bức tường thành đá lớn rất kỳ vĩ, đặc sắc được xem như một hiện tượng đột khởi “vô tiền khoáng hậu” trong lịch sử xây dựng kiến trúc thành quách Việt Nam và khu vực.

Tường thành được xây dựng bằng các khối đá nặng hàng tấn.

Trao đổi với phóng viên Báo Xây dựng, TS Đỗ Quang Trọng - Giám đốc Trung tâm bảo tồn di sản Thành nhà Hồ cho biết: “Mặc dù tồn tại trên 600 năm nhưng hiện nay Thành Nhà Hồ vẫn còn khá nguyên vẹn. Thành là công trình kiến trúc xây dựng độc đáo, tiêu biểu cho kỹ thuật xây dựng thành bằng kỹ thuật ghép đá trên thế giới. Hiện tại chúng tôi đang sớm hoàn thiện quy hoạch tổng thể, chi tiết toàn bộ khu di tích để có kế hoạch bảo vệ cũng như khai thác di sản văn hoá quý giá này”.

6 thế kỷ trôi qua, trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, sự khắc nghiệt của thiên nhiên, Thành nhà Hồ vẫn sừng sững, uy nghiêm. Toà thành là niềm tự hào của Việt Nam về một giá trị kiến trúc đặc biệt, một kỳ tích trong lịch sử xây dựng của người Việt