Sổ tay nhà quản lý

Cuộc tấn công vào những trì trệ, yếu kém của các Tập đoàn kinh tế, Tổng công ty (TĐKT, TCT) thuộc khu vực DNNN đã “nổ phát súng đầu tiên” của Tập đoàn Bảo Việt trong việc cam kết sẽ cắt giảm 5- 10% chi phí với con số tối thiểu là 145 tỷ đồng doanh thu trong khi vẫn được đảm bảo như kế hoạch đề ra. Các thông tin cho hay, sắp tới, một số đơn vị như TCT Vận tải Đường thủy - Vinalines, TCY Xăng dầu – Petrolimex… cũng sẽ ký và đưa ra con số cam kết cắt giảm cụ thể.

Đã nhiều năm nay, các nhà kinh tế đã báo động về việc hoạt động kém hiệu quả, sức cạnh tranh của khu vực DNNN còn thấp mặc dù có nhiều lợi thế về nguồn lực. DNNN phải sử dụng tới 2,2 đồng vốn để tạo ra 1 đồng doanh thu năm 2009, trong khi đó DN ngoài quốc doanh chỉ cần 1,2 đồng vốn và doanh nghiệp FDI là 1,3 đồng (mức trung bình của toàn bộ DN Việt Nam là 1,5 đồng); trong 10 năm qua, tỷ suất lợi nhuận trên tổng nguồn vốn của khu vực DNNN chưa năm nào vượt quá 6%, trong khi các DN FDI luôn duy trì ở mức trên dưới 10%. Chi phí cao, hiệu quả thấp, vốn đầu tư nhiều nhưng tạo ra ít việc làm… đang là những căn bệnh cố hữu trong khu vực kinh tế này.

Trong cuộc gặp gỡ báo chí mới đây, Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ đã khẳng định việc tái cấu trúc DNNN có rất nhiều việc phải làm, trong đó có một vấn đề cốt lõi, phải làm khẩn trương, đó là nâng cao năng lực quản trị của khối DN này. Nó có ý nghĩa quan trọng không chỉ trước mắt mà còn có tác dụng căn cơ lâu dài.

Tuy nhiên, các nhà quản trị phân tích cần đề phòng các chương trình cắt giảm chi phí này thực hiện một cách giản đơn, không quan tâm tới đặc tính riêng biệt của từng bộ phận như: sản xuất, thu mua, bán hàng, tiếp thị… Khi giảm chi phí, DN vô tình loại bỏ "những thứ quý giá trong đống lộn xộn cần phải quẳng đi". Cần phải phân biệt được đâu là chi phí tạo nên giá trị gia tăng cho khách hàng (chi phí góp phần quan trọng tạo ra lợi nhuận cho DN) và đâu là những "chi phí xấu" (có thể loại bỏ mà không làm giảm lợi thế cạnh tranh). Trong những nỗ lực cắt giảm chi phí để nâng cao năng lực cạnh tranh, một vài năng lực quan trọng đã mất đi, và kết quả thu được trở nên ngược lại với mong muốn.

Dù sao đây cũng là một tín hiệu đáng mừng mặc dù thực tiễn đã chứng minh rằng khoảng cách từ một mệnh lệnh hành chính đến hành động của DN luôn luôn là một thách thức không nhỏ. Nếu không có những giải pháp quyết liệt, đồng bộ cùng với những mệnh lệnh hành chính ấy thì sẽ dễ vấp phải tình trạng “tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa”.