Pháp luật » Điều tra

Việc hình thành các KCN đã biến không ít vùng nông thôn nghèo, đất đai sình lầy, hoang hoá thành những trung tâm công nghiệp.

Tuy nhiên, do áp lực phát triển nóng, không tuân thủ quy hoạch ở nhiều địa phương khiến hàng nghìn hécta đất nông nghiệp bỗng chốc bị thu hồi rồi để phơi nắng, phơi sương, gây lãng phí tài nguyên và tiền bạc.

Đất trồng lúa ngày càng bị thu hẹp.

Hoang phí đất lúa

Về Bắc Giang, người ta không khỏi ngỡ ngàng khi chứng kiến hàng trăm hécta đất KCN đã được GPMB để hoang, cỏ mọc um tùm. Người dân mất đất, tỉnh mất tiền hỗ trợ đầu tư GPMB… thiệt hại kép với bao nỗi xót xa... Trong khi đó, UBND tỉnh vẫn tiếp tục chấp thuận cho đầu tư một số dự án lớn. Một lão nông có đất được thu hồi để làm KCN Vân Trung xót xa: “Cánh đồng này xưa là vựa lúa. Vốn nằm bên sông Cầu lại trải dài theo đường quốc lộ, hệ thống thủy nông thuận lợi nên bao đời nay nó luôn là nơi cho năng suất lúa cao nhất”. Nhưng vựa lúa này giờ chỉ còn trong ký ức. Để CNH,HĐH người nông dân như ông Long đã ngậm ngùi nhận đền bù và nhường lại phần ruộng của mình để làm KCN. Tuy nhiên, 4 năm đã trôi qua, hàng trăm hécta đất trên vẫn bị để hoang.

Đứng trên QL1A nhìn hơn 100ha đã được san lấp chỉ thấy một tấm biển panô to đã rách bươm, dưới là bãi đất hoang cỏ mọc um tùm. Xa xa là những đống ống và cây cột điện bêtông nằm chỏng chơ phơi nắng, phơi mưa... Toàn bộ khung cảnh của KCN Vân Trung nơi từng được quảng cáo là đại dự án công nghệ cao... để sản xuất máy tính để bàn, máy tính xách tay, điện thoại di động, các thiết bị thông tin truyền thông hiện đại... giờ thật ảm đạm, hoang tàn. Theo quảng bá của BQL KCN Bắc Giang thì dự án này có diện tích lên đến 960ha, trong đó có 433ha dành cho KCN. Năm 2008, UBND tỉnh Bắc Giang đã bồi thường, giải phóng mặt bằng và giao đất cho chủ đầu tư (Tập đoàn KHKT Hồng Hải, Đài Loan) với diện tích là 230ha; chủ đầu tư đã san lấp mặt bằng diện tích 145ha. Tuy nhiên từ quý III/2008 đến nay, chủ đầu tư đã tạm ngừng triển khai và diện tích đất để hoang hóa cho đến hôm nay.

Trong lúc dự án KCN trên còn hoang tàn, thì tỉnh Bắc Giang tiếp tục bổ sung thêm hai KCN khác là KCN Song Khê - Nội Hoàng với phạm vi chiếm đất là 158,7ha do Cty CP đầu tư kinh doanh nhà Hoàng Hải và Cty CP công nghiệp tàu thủy Bắc Giang làm chủ đầu tư; dự án KCN Việt - Hàn với phạm vi chiếm đất là 101,53ha do Cty TNHH đất đai Đài Việt làm chủ đầu tư. Trong đó, nếu KCN Song Khê - Nội Hoàng phần lớn diện tích để hoang thì KCN Việt Hàn từ ngày được thành lập 27/02/2009 đến nay chỉ nằm trên giấy.

Nói về quy hoạch và thực trạng sử dụng đất làm KCN chưa đạt như mong muốn, TS Lê Tuyển Cử - Vụ phó Vụ Quản lý các khu kinh tế (Bộ KH&ĐT) cho biết, nguyên nhân khiến tình trạng các KCN hiện tại chưa được lấp đầy, mục đích sử dụng đất chưa đạt được hiệu quả là do các nhà đầu tư khi cam kết đăng ký thì lớn, nhưng khi thực hiện thì lại rất kém. Ví dụ một nhà đầu tư đăng ký thực hiện đầu tư tại một KCN lên tới 10ha, sau 10 năm nêu ra nhiều lý do khó khăn, họ chỉ triển khai được 6ha. Đây là một trong những nguyên nhân khiến các KCN khai thác sử dụng đất hiệu quả thấp.

Bao giờ được tháo gỡ?

Theo số liệu thống kê của Bộ KH&ĐT, cả nước hiện có trên 260 KCN với tổng diện tích đất sử dụng khoảng 72 nghìn ha. Trong đó, 174 KCN đã đi vào hoạt động, chiếm trên 43.500ha, 86 KCN đang trong giai đoạn đền bù GPMB và xây dựng cơ bản. Các KCN phân bố rộng khắp trên địa bàn 57 tỉnh, thành, tập trung chủ yếu ở 3 vùng kinh tế trọng điểm như phía Nam chiếm gần 48% tổng số KCN, phía Bắc trên 20% và miền Trung xấp xỉ 10%.

Tính đến nay, các KCN đã thu hút được gần 5.000 dự án đầu tư trong nước với số vốn đăng ký gần 400 nghìn tỷ đồng và khoảng 4 nghìn dự án đầu tư nước ngoài, với số vốn đăng ký 53,6 tỷ USD. Thực tế, đã có 6.800 dự án đang hoạt động SXKD và đóng góp trên 25% GDP cả nước, giá trị nhập khẩu đạt 18,5 tỷ USD, giá trị xuất khẩu đạt 19 tỷ USD và nộp ngân sách Nhà nước 19.165 tỷ đồng và 344,37 triệu USD. Giá trị sản xuất công nghiệp bình quân trên 1ha đất (đã cho thuê) đạt khoảng 1,6 triệu USD/ha/năm. Các dự án đầu tư nước ngoài cũng đã tạo việc làm mới cho hơn 1,6 triệu lao động trực tiếp và gần 1,8 triệu lao động gián tiếp.

Không thể phủ nhận việc hình thành các KCN, đã biến không ít vùng nông thôn nghèo, đất đai sình lầy, hoang hoá, ít có khả năng sinh lợi thành những trung tâm SXKD hưng thịnh sầm uất. Tuy nhiên, bên cạnh đó còn nhiều KCN được mở ra, nhưng không thu hút được các nhà đầu tư, bởi do những bất cập như: Nhiều KCN triển khai không đúng tiến độ, nên diện tích đất thu hồi để xây dựng KCN chậm được khai thác…

Vấn đề đặt ra là phải xây dựng quy hoạch sử dụng một số đất nông nghiệp, đủ để đảm bảo vững chắc an ninh lương thực và các mục tiêu phát triển bền vững, đồng thời dành quỹ đất lớn hơn cho các hoạt động phi nông nghiệp để phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có các khu và cụm công nghiệp. Nguyên Phó chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội khóa XII Lê Quốc Dung nhận định, dự kiến quy hoạch đất KCN từ 72 nghìn ha năm 2010 lên 200 nghìn ha năm 2020 là quá lớn và có ảnh hưởng tới đất trồng lúa. Vì thế cần xem xét để quy hoạch vừa phải nhằm chống tình trạng để hoang hóa, lãng phí đất đai như hiện nay.

Quá trình CNH, HĐH đất nước đòi hỏi phải dành quỹ đất để phát triển các KCN, thậm chí phải chuyển đổi một số đất nông nghiệp, kể cả là đất trồng lúa ở các vùng đồng bằng. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững, cần phải lập và tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất KCN, đất nông nghiệp một cách có chọn lọc để vừa đảm bảo an ninh lương thực trước mắt và lâu dài, vừa tạo động lực và khai thác thế mạnh đất đai phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Đây là bài toán mà nói như các chuyên gia, khó đến mấy thì chúng ta cũng phải làm và bắt buộc phải có lời giải, ngay từ bây giờ chứ không phải cứ loay hoay, vừa làm vừa tính.