Kinh tế

"Không mở thêm khu công nghiệp, khu kinh tế mới. Kiên quyết giữ bằng được 3,8 triệu ha đất lúa theo chủ trương của Chính phủ!” – Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhấn mạnh tại hội nghị Tổng kết 20 năm xây dựng và phát triển khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất, khu kinh tế (KKT) ở Việt Nam do Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức ngày hôm qua (17-2) tại Hà Nội.

Ảnh:TL

"Chủ lực” thu hút nguồn vốn FDI

Theo đánh giá của Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh, trong vòng 20 năm qua, sự ra đời và hình thành của các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế (KCN, KCX, KKT) đã và mang lại những lợi ích đáng kể cho nền kinh tế của đất nước. Tính đến 12-2011, cả nước đã có 283 KCN được thành lập với tổng diện tích đất tự nhiên 76.000 ha, trong đó diện tích đất công nghiệp có thể cho thuê đạt gần 46.000 ha, chiếm khoảng 61% tổng diện tích đất tự nhiên.

Trong 20 năm qua, với các chính sách ưu đãi, những điều kiện thuận lợi về kết cấu hạ tầng và thủ tục hành chính giản đơn, các KCN, KCX đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài. Tính đến cuối tháng 12-2011, các KCN, KCX đã thu hút được 4.113 dự án có vốn đầu tư nước ngoài còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 59,6 tỷ USD, tổng vốn đầu tư thực hiện đạt 27 tỷ USD, bằng 45% tổng vốn đầu tư đăng ký. Hàng năm vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào KCN, KCX chiếm từ 35-40% tổng vốn FDI đăng ký tăng thêm của cả nước, trong đó các dự án FDI về sản xuất công nghiệp trong KCN, KCX chiếm gần 80% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào ngành công nghiệp cả nước. Riêng trong năm 2011, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã đăng ký vào các KCN, KCX đạt 6,5 tỷ USD; tổng vốn đầu tư thực hiện đạt 7,3 tỷ USD; tương đương 44% và 67% tổng vốn FDI đăng ký và thực hiện của cả nước trong năm 2011.

Một kết quả đáng ghi nhận nữa là qua 20 năm xây dựng và phát triển, các KCN, KCX ở Việt Nam đã hình thành một đội ngũ doanh nghiệp có năng lực tài chính, quản lý, có uy tín và kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng KCN tại một số địa phương, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và phía Bắc như TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương...

Với những kết quả nói trên, Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh nhận định: Trong 20 năm xây dựng và phát triển, các KCN, KCX, KKT đã khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Chính phủ thông qua những đóng góp tích cực trong thu hút đầu tư, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài, giải quyết việc làm, góp phần hiện đại hoá kết cấu hạ tầng, nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế các địa phương và cả nước đảm bảo thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế, thương mại gắn với bảo đảm an ninh quốc phòng trên biển và biên giới đất liền...

Trong 20 năm qua, các KCN, KCX đã giải quyết việc làm, góp phần hiện đại hoá kết cấu hạ tầng, nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp Ảnh: TL

Kiên quyết giữ 3,8 triệu ha đất nông nghiệp

Tuy nhiên, dù có những kết quả đáng khích lệ, song sự phát triển ồ ạt các KCN, KCX, KKT tại nhiều địa phương không theo quy hoạch, thậm chí mang tính tự phát... cũng cho thấy mặt trái của việc ra đời hàng loạt các dự án KCN, KKT. Theo đánh giá của các đại biểu tham dự hội nghị, các KCN, KCX, KKT là đầu mối quan trọng trong việc thu hút vốn đầu tư trong nước và FDI. Song, có một điều dễ nhận ra là, nếu như vốn đầu tư nước ngoài tăng nhanh trong giai đoạn cuối những năm 1990 thì vài năm gần đây việc thu hút đầu tư vào các KCN, KCX, KKT có chiều hướng giảm dần. Thực trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Bên cạnh nguyên nhân khách quan là khủng hoảng kinh tế toàn cầu, theo ông Trần Duy Đông, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý các KKT (Bộ KH-ĐT), cơ chế và chính sách phát triển KCN, KKT mặc dù đã được hoàn thiện cơ bản song vẫn còn tồn tại nhiều điểm vướng mắc, bất hợp lý, chẳng hạn như chưa có những chính sách ưu đãi đặc thù riêng với tầm nhìn dài hạn, có tính đột phá nhằm kích thích đầu tư trong nước và ngoài nước.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng, khá nhiều KKT được thành lập chưa đáp ứng được các điều kiện cần thiết; tư duy quy hoạch còn mang tính cục bộ, địa phương... nên phát triển thiếu hợp lý, thậm chí nhiều địa phương, các KCN được thành lập và xây dựng quá mức cần thiết... Điều đó đã dẫn tới sự cạnh tranh khốc liệt của những nhà đầu tư về lựa chọn địa điểm, điều này không những gây tổn thất, lãng phí trong việc đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng mà còn bị chôn vốn vào kết cấu hạ tầng lâu... làm cho các KCN, KCX không đạt được hiệu quả như mong muốn.

Một tồn tại được nhắc đến lâu nay, song vẫn chưa thực sự được khắc phục khi phát triển các KCN, KCX, đó là vấn đề bảo vệ môi trường chưa được các doanh nghiệp KCN tuân thủ nghiêm túc. Nhiều doanh nghiệp vẫn đặt lợi ích kinh tế lên trên trách nhiệm bảo vệ môi trường dẫn đến tình trạng nhiều địa phương xảy ra vấn nạn ô nhiễm, ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân xung quanh KCN, KCX.

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, bất cập xung quanh việc phát triển ồ ạt các KCN, KKT ở các địa phương và yêu cầu các địa phương trong thời gian tới cần tập trung rà soát lại các KCN, KKT, đánh giá thực trạng để lựa chọn những dự án cần tiếp tục phát triển, tuyệt đối không mở rộng những dự án mới khi các KCN, KKT cũ chưa được lấp đầy để tránh lãng phí nguồn vốn. Đồng thời, phải kiên quyết giữ được 3,8 triệu ha đất nông nghiệp theo chủ trương của Chính phủ.