Kinh tế

Mặc dù công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình trong thời gian qua đã đạt được kết quả đáng khích lệ, song vẫn còn quá nhiều dự án chậm tiến độ, làm ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác đầu tư xây dựng cơ bản.

Nhiều công trình dừng thi công

Số liệu của Tổng hội Xây dựng Việt Nam đưa ra cho thấy, chỉ có 1% các công trình xây dựng đúng tiến độ, chủ yếu tập trung vào các công trình trọng điểm quốc gia. Còn lại hầu hết đều chậm tiến độ. Các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân chậm tiến độ của các dự án có ở tất cả các khâu, từ công tác chuẩn bị đầu tư cho tới thanh quyết toán công trình.

Theo GS.TS Vũ Trọng Hồng - Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam, mấu chốt của của vấn đề nằm ở chỗ: bản chất môi trường xây dựng đã thay đổi. Chúng ta đã chuyển từ cơ chế xây dựng tập trung sang quản lý dự án có nhiều thành phần tham gia. Song trong sự thay đổi này chưa có một kịch bản chuyển đổi ngành công nghiệp xây dựng sang cơ chế thị trường một cách toàn diện. Vì vậy, nhiều cơ chế chính sách, nguồn nhân lực, vật lực cho xây dựng chưa theo kịp, dẫn đến những rủi ro có thể xảy ra mà chậm tiến độ chỉ là một trong số đó. GS Hồng cho rằng, ngành công nghiệp sản xuất cho lĩnh vực xây dựng chưa được khuyến khích để phát triển cho theo kịp với thị trường thế giới. Hiện nay, phần lớn máy móc thiết bị xây dựng được nhập từ nước ngoài. Thời gian qua, biến động tỷ giá đã khiến các nhà cung cấp không dám nhập từ nước ngoài về dẫn đến một số công trình trọng điểm phải dừng thi công. GS Hồng nêu dẫn chứng: “Trong thiết kế thi công ngăn sông Đồng Nai của thủy điện Trị An dự kiến làm cầu phao để xe ô tô đi qua kênh dẫn nước sau khi ngăn sông. Nếu theo phương án này thì lúc chưa ngăn sông xe máy không qua được vì chưa có nước phao sẽ bị bẹp. Thi công phải chuyển sang cầu đường bộ và yêu cầu sau khi ngăn sông phải tháo cầu ra. Thời gian chỉ còn 15 ngày là đến lúc ngăn sông. Cuối cùng phải sử dụng cầu lắp ghép Benlây để dùng trong 10 ngày. Lúc đó mới tính đến phương án đi thuê cầu Benlây. May mà còn thuê được chứ nếu không thì phải đắp đường khác mất 3 tháng mới xong”. GS.TS Vũ Trọng Hồng cũng cho biết, có công trình thủy điện do không nắm được quy trình đặt hàng về mua tuốc bin và máy phát điện nên phải chờ vài năm mới có máy, trong lúc phần thô đã xây xong.

Mổ xẻ chuyện chậm tiến độ, TS Bùi Mạnh Hùng, trường Đại học Kiến trúc cho rằng, ngay trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, công tác thỏa thuận với Sở Quy hoạch kiến trúc đã kéo dài. Tiếp đó, giữa BQL dự án và đơn vị tư vấn lại chưa có sự phối hợp hiệu quả trong quản lý, vận hành về việc thu thập, điều tra các số liệu khảo sát hiện trường. Thêm vào đó, do thường áp dụng hình thức chỉ định thầu để lựa chọn tư vấn nên chưa chọn được đơn vị thực sự giỏi. Còn đối với công tác đấu thầu, đôi khi việc chọn nhà thầu bỏ giá nhỏ nhất có thể tiết kiệm được chi phí song đây lại là những nhà thầu có năng lực tài chính hạn chế, yếu về năng lực thi công. Ngoài ra, việc xây dựng giá gói thầu còn chưa chính xác, chưa thể hiện hết được các khối lượng công tác xây lắp cần phải thực hiện khiến các nhà thầu thường không đưa ra được một mức giá hợp lý. Các thủ tục thanh quyết toán cũng thường phức tạp, kéo dài khiến nhiều công trình đã đưa vào sử dụng tới vài năm mà vẫn không quyết toán xong.

Vướng mắc… mặt bằng

Một vấn đề làm đau đầu các chủ đầu tư cũng như đơn vị thi công, và thường là nguyên nhân chính dẫn đến công trình chậm tiến độ, đó là công tác đền bù GPMB. Nếu công tác này thực hiện không tốt, không những không thể đẩy nhanh tiến độ thi công mà còn không thể thi công được. Vướng mắc trong công tác này, theo các đơn vị thi công thường nằm ở các khâu như: xác định mốc giới tại thực địa, kiểm kê, áp giá đền bù; các vấn đề về chính sách đền bù đối với đất không có giấy tờ hợp lệ, chính sách đền bù GPMB thường phức tạp, khó áp dụng. Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết: Có dự án phải thỏa thuận lại tuyến nhiều lần do địa phương đã cấp cho dự án điện rồi lại cấp cho dự án khác. Các dự án thường trải dài qua nhiều tỉnh như dự án ĐZ 500KV Sơn La - Hiệp Hòa nên công tác GPMB rất khó khăn, kéo dài…

Các chuyên gia đều cho rằng, nguyên nhân các công trình chậm tiến độ thì rất nhiều, và bản thân các DN, nhà thầu cũng hiểu rất rõ điều này. Tuy nhiên, để “chữa” được “bệnh” chậm tiến độ lại phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, chứ không chỉ riêng nhà thầu thi công. Trước hết, phải bắt đầu từ công tác khảo sát, lập dự án cho đến nâng cao năng lực của các đơn vị tư vấn và cán bộ quản lý dự án. Lựa chọn hình thức đấu thầu rộng rãi, áp dụng công nghệ tiên tiến trong thiết kế và thi công; cho thực hiện gối đầu các bước. Trong công tác GPMB cần củng cố đội ngũ cán bộ và phối hợp tốt với chính quyền địa phương… Quan trọng hơn, nhà nước cần có những cơ chế thưởng, phạt rõ ràng đối với các công trình đúng hoặc chậm tiến độ, nhằm khuyến khích các DN nỗ lực thực hiện đúng tiến độ đề ra.