Kiến trúc - Quy hoạch

Đề án quy hoạch chung xây dựng hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật ngầm đô thị Nhơn Trạch - Đồng Nai sẽ về đích đầu tiên trong cả nước là điểm sáng trong bức tranh quy hoạch không gian ngầm đô thị, bởi quy hoạch ngầm không phải lạ nhưng rất mới với một đất nước có tốc độ đô thị hóa đến chóng mặt như Việt Nam. Hơn thế, nhiều tỉnh thành trong cả nước chỉ bắt đầu lên kế hoạch cho vấn đề này như là “của để dành” cho thế hệ con cháu trong tương lai.

Ngầm hóa - chuyện không đơn giản

Suốt một thời gian dài cả nước mới chỉ tập trung nghiên cứu sử dụng phần không gian đô thị trên mặt đất mà chưa nghiên cứu sâu đến phần không gian ngầm. Tựu trung lại cũng do kinh phí đầu tư ban đầu rất lớn, thêm vào đó chúng ta chưa đưa ra bộ quy chuẩn cụ thể cho không gian ngầm nên lúng túng trong thực thi. Gần đây, một số tỉnh thành như TP.HCM, Hà Nội, Cần Thơ… đang xúc tiến việc lập quy hoạch không gian ngầm chung cho toàn TP. Tuy nhiên, đến khi nào mới xong thì câu trả lời còn chưa có hồi kết. Đơn cử như hệ thống hạ tầng kỹ thuật ngầm ở TP.HCM bao gồm hệ thống điện, điện thoại, cấp, thoát nước… cơ bản được hình thành từ thời Pháp thuộc, thời chính quyền Sài Gòn và thời kỳ sau giải phóng, nhiều tài liệu thất thoát, quản lý lỏng lẻo khiến nhiều công trình khi thực thi ngầm hóa một số hạng mục rơi vào tình trạng đào lên rồi lấp lại.

Với Hà Nội, những cây cột chằng chịt dây giăng như mạng nhện nhường chỗ cho cây xanh đã làm thay đổi đáng kể diện mạo thủ đô sau khi hàng loạt các tuyến phố ngầm hóa hệ thống cáp treo, cột điện nhân dịp đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Nhưng số tiền để tôn tạo bộ mặt Hà Nội là cả một khoản kinh phí không nhỏ. TP Cần Thơ đã bắt tay triển khai lập quy hoạch ngầm nhưng trước mắt cũng chưa đả động đến không gian xây dựng ngầm, song vẫn xác định phải có quy hoạch để thế hệ sau này có cơ sở dữ liệu khi cần phát triển sẽ thực hiện thuận lợi hơn.

Trên phương diện nào đó nhận thức về quy hoạch ngầm đã được thay đổi. Mặc dù vậy, sự cần thiết xây dựng không gian ngầm không tỷ lệ thuận với chi phí đầu tư và đặc biệt là tài chính trong điều kiện kinh tế khó khăn hiện nay. Như vậy, ở nước ta việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật ngầm của các TP hiện hữu đồng nghĩa với việc bước vào “ma trận” khổng lồ.

Khát vọng tuyến phố “không mạng nhện”

Hơn bao giờ hết và không chỉ có người Hà Nội, khát vọng về tuyến phố “không mạng nhện” trở nên mãnh liệt đối với cư dân đô thị trong cả nước mà TP Biên Hòa của Đồng Nai cũng không ngoại lệ. Có lẽ không ngoa khi nói rằng, Biên Hòa vẫn mang đậm dáng dấp “phố trong làng” cho dù Cù lao Phố trên sông Đồng Nai là thương cảng sầm uất từ thời chúa Nguyễn Phúc Chu. Điều đó đặt câu hỏi, TP Biên Hòa - nơi được xem như thủ phủ của Đồng Nai có thể trở thành một đô thị văn minh, hiện đại khi bộ mặt đô thị được ghi dấu bằng hệ thống bờ kè ven sông Đồng Nai và các khu công nghiệp Biên Hòa 1, 2. Một vài khu đô thị được mọc lên nhưng chẳng lấn lướt nổi những con phố hoen màu thời gian.

“Biết là khó nhưng không thể không làm, chúng ta thường nói công tác quy hoạch phải đi trước một bước. Bước đi ấy, ngành Xây dựng có quyền lựa chọn, vấn đề là ở chỗ chúng ta sẽ chọn nơi nào để bước…” - Giám đốc Sở Xây dựng Đồng Nai Tạ Huy Hoàng đã nói một cách ví von khi tỉnh hạ quyết tâm chọn Biên Hòa và Nhơn Trạch là đô thị có quy hoạch ngầm. Nhưng quy hoạch ngầm Biên Hòa cũng nằm trong vấn đề mà các TP hiện hữu đều chưa tìm hướng giải quyết thỏa đáng. Nhơn Trạch được thí điểm thực hiện trước và quyết tâm này được xem là một trong những bước đột phá của Đồng Nai trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội tỉnh nhà.

Chọn đường đi không dễ

Nhơn Trạch “ghi điểm” bởi 3 yếu tố thuận lợi, đó là: Nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, đại bộ phận huyện Nhơn Trạch nằm trọn trong vòng bán kính 30km tính từ trung tâm Q.1 - TP.HCM và chỉ cách địa giới Q.9, Q.2 - TP.HCM bởi sông Đồng Nai. Nhơn Trạch cách TP Biên Hòa khoảng 30km, cách ĐTM Phú Mỹ Hưng khoảng hơn 10km, cách TP Vũng Tàu khoảng 35km, nằm sát cạnh sân bay quốc tế Long Thành, sát cạnh hệ thống cảng lớn trên sông Thị Vải - Cái Mép; xung quanh là các tuyến hành lang quốc lộ, đường cao tốc, đường sắt, đường sông…

Thứ hai, Nhơn Trạch có quỹ đất lớn với hơn 10 ngàn ha đất cao, trống, bằng phẳng, thuận lợi đầu tư xây dựng phát triển KCN và dân cư đô thị. Hơn 10 ngàn ha đất thấp thuận lợi phát triển vùng nông thôn ngoại thị và khoảng 10 ngàn ha đất rừng ngập nước sẽ đóng vai trò như lá phổi của TP.

Thứ ba, Nhơn Trạch còn có hệ thống sông lớn bao quanh như sông Đồng Nai, sông Lòng Tàu, sông Gò Da, sông Thị Vải không chỉ tạo điều kiện về lưu thông đường thủy, tiêu thoát nước mà còn tạo ra những mặt thoáng lớn có tác dụng về khí hậu và cảnh quan môi trường.

Cùng với các DA KCN tập trung, nhiều DA khu nhà ở, du lịch, dịch vụ và công trình hạ tầng đang được triển khai đã có thể nhìn thấy tương lai rất gần của một TP lớn.

Tuy nhiên, thuận lợi của Nhơn Trạch còn ở dạng tiềm năng nhưng khó khăn thì thấy rất rõ. Trên địa bàn còn rất thiếu hạ tầng, hầu như chưa có đô thị và hạ tầng đô thị như nhà ở, điện nước, đường sá, cống rãnh… chưa được xây dựng. Sân bay, cầu qua sông Đồng Nai, đường cao tốc, đường vành đai, đường đô thị… đang còn là DA. Nguồn điện, nguồn nước cũng chỉ là khả năng. Tất cả đều cần phải có nguồn vốn và thời gian để xây dựng. Ngay như đất đai được xem là lợi thế cũng không tránh khỏi những vấn đề phải giải quyết. Nhơn Trạch khó mở rộng vì bao bọc 3 phía là sông còn một phía là sân bay lớn, là hành lang đường cao tốc và công trình kỹ thuật hạ tầng cấp quốc gia. Nguồn lao động cũng là một vấn đề khi không thể trông cậy vào 10 vạn dân số của huyện, các KCN xung quanh (kể cả TP.HCM) đều đang phát triển nên tuyển dụng và đào tạo nguồn nhân lực cho đô thị Nhơn Trạch không dễ. Dẫu vậy, Đồng Nai đã đặt ra những điểm mốc quan trọng cho đô thị Nhơn Trạch trong tương lai. Và Đồng Nai - tỉnh công nghiệp nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam có quyền kỳ vọng cho một TP hiện đại xứng tầm với tiềm năng của nó.