Kiến trúc - Quy hoạch

Một địa chỉ văn hóa nghệ thuật lớn ở trung tâm Thủ đô Hà Nội đang trong giai đoạn hoàn thiện. Bảo tàng lịch sử văn hóa nghệ thuật Hà Nội - một bảo tàng nghệ thuật tư nhân không chỉ hết sức đặc biệt về hệ thống hiện vật trưng bày quý hiếm nghìn năm Thăng Long mà còn là tấm lòng của một người Hà Nội với mảnh đất đã dung dưỡng mình và cũng là hưởng ứng chủ trương xã hội hóa công tác bảo tàng của Nhà nước.

Vào dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, đồng bào cả nước đã từng được chiêm ngưỡng một phần bộ sưu tập của ông Nguyễn Đình Sử tại Bảo tàng Hà Nội. Chỉ một phần nhỏ thôi đã trưng bày kín gian phòng 1 nghìn m2 trên tầng 3. Ở đấy, người xem bắt gặp những dấu ấn của tiền nhân hơn 3 nghìn năm trước được trình bày một cách khoa học, có hệ thống và hơn hết là vẻ đẹp lộng lẫy của nền văn minh vật chất người Việt. Từ những đồ gốm Phùng Nguyên hậu kỳ đồ đá mới cho đến đồ đồng Đông Sơn. Từ đồ đồng, gốm men ngọc Lý, Trần cho đến men lam Lê, Mạc, Nguyễn và những sưu tập gốm Bát Tràng trứ danh của Hà Nội. Hệ thống tiền cổ và những dụng cụ đo lường tiêu chuẩn qua suốt chiều dài lịch sử nghìn năm cũng được giới thiệu khái quát bằng những hiện vật cực kỳ quý hiếm. Cuộc trưng bày đã làm người xem đi hết từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác và đã gây được tiếng vang rộng lớn ra bên ngoài lãnh thổ Việt Nam.

Nhà sưu tập Nguyễn Đình Sử với bề dày gần nửa thế kỷ mày mò tìm kiếm không chỉ có thế. Phần lớn bộ sưu tập của ông vẫn phải nằm trong kho suốt nhiều năm. Trải qua cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ, cổ vật phải mang theo bên mình để bảo vệ toàn vẹn cho đến ngày hôm nay. Ông kể, có hôm mua được mấy món đồ đất nung Đông Sơn bở tơi do chôn dưới đất đã hơn 2 nghìn năm, ông phải đổ cặp lồng cơm ăn trưa của mình ra tờ báo để dùng cặp lồng đựng chúng mang về! Và mơ ước cháy bỏng của ông đã thành hiện thực khi UBND TP Hà Nội trao quyết định thành lập Bảo tàng tư nhân lịch sử văn hóa nghệ thuật Hà Nội ngày 14/3/2011.

Với diện tích hơn 300m2 gộp lại từ ba số nhà 53, 55A, 55B phố Bà Triệu phải mua tích cóp trong rất nhiều năm. Từ ba căn nhà mặt phố cũ nát ông Nguyễn Đình Sử đã bỏ tiền túi ra xây dựng tòa nhà với kết cấu hiện đại phù hợp quy chuẩn quốc tế về Bảo tàng. Năm tầng nhà sang trọng sẽ được dùng để trưng bày cổ vật, tranh, tượng và những sưu tập quí hiếm khác. Những tầng còn lại cho thuê văn phòng để lấy kinh phí hoạt động Bảo tàng. Một bảo tàng đơn thuần chỉ có hiện vật không phải là một bảo tàng “sống”. Nó cần phải được tu bổ, thay đổi thường xuyên. Cũng cần phải có trao đổi trưng bày với các bảo tàng quốc tế khác theo từng chuyên đề có tính học thuật cao. Và đội ngũ chuyên gia phải được đào tạo bài bản cộng với trang thiết bị dùng cho việc bảo quản và phục chế. Đó là khối lượng công việc và chi phí khổng lồ so với túi tiền của một tư nhân.

Với Bảo tàng lịch sử văn hóa nghệ thuật Hà Nội, người xem sẽ được chiêm ngưỡng ở đây một cách có hệ thống những tinh hoa của dân tộc trong suốt mấy nghìn năm lịch sử. Hiện vật được phân loại, đánh số, lập hồ sơ một cách rất chuyên nghiệp. Một bộ sưu tập tranh tượng lớn gồm hàng nghìn bức tranh của các họa sĩ nổi tiếng Việt Nam từ thời mới thành lập Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương 1925 cho đến ngày nay. Một số bức sơn mài, sơn khắc có tuổi đời hai ba trăm năm là những hiện vật độc nhất vô nhị minh chứng cho nghề sơn mài cổ truyền của ta có những nét khác biệt căn bản với sơn mài của vài nước châu Á lân cận. Những tác phẩm của các họa sĩ lừng lẫy Nguyễn Gia Trí, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm, Trịnh Hữu Ngọc và các thế hệ sau như Lưu Công Nhân, Bùi Quang Ngọc, Trần Lưu Hậu, Phan Kế An, Đỗ Phấn, Chu Hùng Sơn…

Bộ sưu tập đồ đồng Đông Sơn là một trong những hạng mục trưng bày ấn tượng nhất với hàng trăm chiếc trống đồng có niên đại từ 300 năm trước công nguyên kéo dài sang đến tận thời Hùng Vương dựng nước. Cùng với nó là những chiếc thạp đồng nổi tiếng với hình vẽ thuyền độc mộc chở đầy những tráng sĩ dũng mãnh của buổi đầu khai khẩn đất đai của tổ tiên người Việt cổ. Những món binh khí tạo hình người tinh xảo trên cán chứng tỏ một trình độ thẩm mỹ và công nghệ vượt trội nhất so với những nền văn minh bên cạnh ta. Bảo tàng vì thế không chỉ là nơi trưng bày thưởng ngoạn mà còn là địa chỉ vô cùng quan trọng cho những nhà nghiên cứu Việt Nam và thế giới tìm đến để giải quyết một trong những trở ngại lớn nhất xưa nay của giới nghiên cứu luôn là không được tiếp cận với hiện vật quý hiếm.

Lần đầu tiên trên đất nước có một Bảo tàng nghệ thuật phong phú đẳng cấp cao đến như thế khiến người ta không khỏi đặt câu hỏi, nó ra đời vì mục đích gì? Anh Nguyễn Sử Tiến, con trai duy nhất của nhà sưu tập Nguyễn Đình Sử và cũng là Giám đốc Bảo tàng cho biết, bố tôi ao ước con mình sẽ giữ lại được một phần hồn vía của tổ tiên và tôi cũng có ao ước giống như vậy! Cuối cùng thì cái bản sắc doanh nhân văn hóa của người Hà Nội vẫn hiển lộ cho dù cả hai bố con ông Nguyễn Đình Sử cố tình kín tiếng đã vài chục năm rồi. Anh Tiến là một thạc sĩ quản lý kinh tế ở đại học Massachuset về nước làm kinh doanh. Mười mấy năm du học ở Anh quốc và Mỹ không ngờ vẫn có cùng đam mê với một người Hà Nội là cha mình. Bảo tàng Lịch sử văn hóa nghệ thuật Hà Nội ra đời lại một lần nữa chứng minh tính đúng đắn của chủ trương xã hội hóa các hoạt động văn hóa nghệ thuật. Chúng ta rất cần phải đặt niềm tin vào những nhà sưu tập tư nhân có tâm, có kiến thức và có đủ đam mê như vậy.